Τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση βακτηριακών λοιμώξεων. Δρουν στοχευμένα κατά των παθογόνων βακτηρίων, είτε σκοτώνοντάς τα (βακτηριοκτόνα) είτε αναστέλλοντας την ανάπτυξή τους (βακτηριοστατικά). Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από την επιλογή του κατάλληλου αντιβιοτικού για τον συγκεκριμένο τύπο βακτηρίου που προκαλεί τη λοίμωξη.
Η ανακάλυψη της πενικιλλίνης από τον Alexander Fleming το 1928 σηματοδότησε την έναρξη της εποχής των αντιβιοτικών. Στη συνέχεια αναπτύχθηκαν νέες κατηγορίες όπως οι στρεπτομυκίνες, τετρακυκλίνες και κεφαλοσπορίνες. Η συνεχής έρευνα οδήγησε στη δημιουργία συνθετικών και ημισυνθετικών αντιβιοτικών, προσφέροντας ευρύτερο φάσμα δράσης και βελτιωμένη αποτελεσματικότητα.
Τα αντιβιοτικά δρουν μέσω διαφόρων μηχανισμών για να καταστρέψουν ή να αναστείλουν τα βακτήρια. Ορισμένα παρεμποδίζουν τη σύνθεση του κυτταρικού τοιχώματος, άλλα διαταράσσουν τη λειτουργία της κυτταρικής μεμβράνης, ενώ κάποια αναστέλλουν τη σύνθεση πρωτεϊνών ή νουκλεϊκών οξέων. Αυτή η εκλεκτική δράση επιτρέπει την καταπολέμηση των παθογόνων χωρίς σημαντική βλάβη στα ανθρώπινα κύτταρα.
Σε αντίθεση με άλλα φάρμακα που στοχεύουν στα συμπτώματα, τα αντιβιοτικά επιδρούν άμεσα στην αιτία της λοίμωξης. Δεν είναι αποτελεσματικά κατά των ιών, μυκήτων ή παρασίτων. Η χρήση τους απαιτεί ιατρική συνταγή και πρέπει να ολοκληρώνεται ο θεραπευτικός κύκλος ακόμη και αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν.
Οι πενικιλλίνες αποτελούν την πρώτη και πιο γνωστή κατηγορία αντιβιοτικών. Δρουν παρεμποδίζοντας τη σύνθεση του βακτηριακού κυτταρικού τοιχώματος, προκαλώντας λύση των βακτηρίων. Είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές κατά των gram-θετικών βακτηρίων και χρησιμοποιούνται ευρέως για λοιμώξεις του αναπνευστικού, ουρογεννητικού και δέρματος. Η αμοξικιλλίνη και η αμπικιλλίνη είναι από τις πιο συχνά συνταγογραφούμενες πενικιλλίνες στην Ελλάδα.
Οι κεφαλοσπορίνες διαθέτουν παρόμοιο μηχανισμό δράσης με τις πενικιλλίνες αλλά προσφέρουν ευρύτερο φάσμα δράσης. Διακρίνονται σε τέσσερις γενεές, με κάθε επόμενη γενεά να έχει βελτιωμένη δραστικότητα κατά gram-αρνητικών βακτηρίων. Χρησιμοποιούνται για σοβαρές λοιμώξεις όπως πνευμονία, μηνιγγίτιδα και ενδοκοιλιακές λοιμώξεις. Η κεφαλεξίνη και η κεφουροξίμη είναι συχνά χρησιμοποιούμενες στην κλινική πράξη.
Τα μακρολίδια αναστέλλουν τη σύνθεση βακτηριακών πρωτεϊνών και είναι ιδανικά για ασθενείς με αλλεργία στις πενικιλλίνες. Διαθέτουν εξαιρετική διείσδυση στους ιστούς και είναι αποτελεσματικά κατά ενδοκυττάριων παθογόνων. Κύρια χαρακτηριστικά τους περιλαμβάνουν:
Οι τετρακυκλίνες είναι βακτηριοστατικά αντιβιοτικά ευρέος φάσματος που αναστέλλουν τη σύνθεση πρωτεϊνών. Χρησιμοποιούνται κυρίως για λοιμώξεις από Chlamydia, Rickettsia και ορισμένα gram-θετικά και gram-αρνητικά βακτήρια. Η δοξυκυκλίνη είναι η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη τετρακυκλίνη, ενώ αποφεύγονται σε παιδιά κάτω των 8 ετών λόγω δυσχρωματισμού των δοντιών.
Τα συνταγογραφούμενα αντιβιοτικά σε δισκία αποτελούν τη συνηθέστερη μορφή θεραπείας για βακτηριακές λοιμώξεις στην Ελλάδα. Στα ελληνικά φαρμακεία διατίθενται ευρέως φάρμακα όπως η αμοξικιλλίνη, η κλαριθρομυκίνη και η σιπροφλοξασίνη. Η διάθεσή τους γίνεται αποκλειστικά με ιατρική συνταγή, σύμφωνα με τη νομοθεσία του ΕΟΦ. Οι ασθενείς πρέπει να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες δοσολογίας για αποτελεσματική θεραπεία και αποφυγή αντοχής.
Τα παιδιατρικά αντιβιοτικά σε υγρή μορφή είναι ειδικά σχεδιασμένα για βρέφη και παιδιά. Διαθέτουν ευχάριστη γεύση και εύκολη χορήγηση, με δοσολογία προσαρμοσμένη στο σωματικό βάρος. Τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα περιλαμβάνουν αμοξικιλλίνη με κλαβουλανικό οξύ, κεφαλεξίνη και αζιθρομυκίνη. Η φύλαξή τους απαιτεί ψυγείο μετά την ανασύσταση και η διάρκεια χρήσης δεν ξεπερνά συνήθως τις 10-14 ημέρες.
Τα τοπικά αντιβιοτικά προσφέρουν στοχευμένη θεραπεία για επιφανειακές λοιμώξεις. Οι αντιβιοτικές κρέμες και αλοιφές περιέχουν συστατικά όπως μουπιροσίνη και φουσιδικό οξύ για δερματικές λοιμώξεις. Οι οφθαλμικές σταγόνες με τομπραμυκίνη ή χλωραμφαινικόλη αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις βλεφαρίτιδες και επιπεφυκίτιδες. Η τοπική εφαρμογή ελαχιστοποιεί τις συστημικές παρενέργειες και επιτρέπει υψηλότερες συγκεντρώσεις στην περιοχή-στόχο.
Τα ενδοφλέβια αντιβιοτικά χορηγούνται σε νοσοκομειακό περιβάλλον για σοβαρές λοιμώξεις που απαιτούν άμεση και υψηλή βιοδιαθεσιμότητα. Περιλαμβάνουν ισχυρά φάρμακα όπως βανκομυκίνη, μεροπενέμη και πιπερακιλλίνη-ταζομπακτάμη. Η χορήγησή τους γίνεται υπό στενή ιατρική παρακολούθηση με συνεχή παρακολούθηση των επιπέδων στο αίμα. Είναι απαραίτητα για τη θεραπεία σήψης, μηνιγγίτιδας και άλλων απειλητικών για τη ζωή καταστάσεων.
Οι λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος αποτελούν κύρια ένδειξη χορήγησης αντιβιοτικών στην Ελλάδα. Περιλαμβάνουν πνευμονία, βρογχίτιδα, ιγμορίτιδα και φαρυγγίτιδα βακτηριακής αιτιολογίας. Η επιλογή αντιβιοτικού εξαρτάται από την κλινική εικόνα και τον πιθανό παθογόνο μικροοργανισμό. Συχνά χρησιμοποιούμενα φάρμακα είναι η αμοξικιλλίνη, οι κεφαλοσπορίνες και οι μακρολίδες. Η έγκαιρη θεραπεία προλαμβάνει επιπλοκές και μειώνει τη διάρκεια της νόσου.
Οι ουρογεννητικές λοιμώξεις αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με ειδικά αντιβιοτικά που επιτυγχάνουν υψηλές συγκεντρώσεις στα ούρα. Οι κυστίτιδες θεραπεύονται συνήθως με νιτροφουραντοΐνη ή τριμεθοπρίμη-σουλφαμεθοξαζόλη. Για πιο σοβαρές λοιμώξεις όπως η πυελονεφρίτιδα απαιτούνται φθοροκινολόνες ή ευρέος φάσματος αντιβιοτικά. Η θεραπεία πρέπει να ολοκληρώνεται πλήρως για αποφυγή υποτροπών και ανάπτυξης αντοχής στα μικρόβια.
Οι λοιμώξεις του δέρματος και των μαλακών μορίων περιλαμβάνουν κυτταρίτιδα, ερυσίπελας και μολυσμένες πληγές. Η θεραπεία επιλογής εξαρτάται από τη σοβαρότητα και την εκταση της λοίμωξης. Για ήπιες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται τοπικά αντιβιοτικά, ενώ για εκτεταμένες λοιμώξεις απαιτείται συστημική αγωγή με κλοξακιλλίνη ή κλινδαμυκίνη. Οι λοιμώξεις από MRSA απαιτούν ειδική αντιμετώπιση με λινεζολίδη ή βανκομυκίνη σε νοσοκομειακό περιβάλλον.
Οι βακτηριακές γαστρεντερίτιδες αντιμετωπίζονται με αντιβιοτικά όταν υπάρχουν ενδείξεις σοβαρής λοίμωξης. Κύρια παθογόνα μικρόβια είναι η Salmonella, η Campylobacter και η Shigella. Τα αντιβιοτικά επιλογής περιλαμβάνουν:
Η θεραπεία πρέπει να συνδυάζεται με επαρκή ενυδάτωση και προβιοτικά.
Η σωστή λήψη αντιβιοτικών είναι κρίσιμη για την αποτελεσματικότητά τους. Ακολουθήστε πάντα τις οδηγίες του γιατρού σας και τη δοσολογία που αναγράφεται στη συσκευασία. Λαμβάνετε το φάρμακο σε τακτά χρονικά διαστήματα για να διατηρηθούν σταθερά επίπεδα στο αίμα. Μην αλλάζετε τη δόση μόνοι σας και αποφύγετε να παραλείπετε λήψεις. Ορισμένα αντιβιοτικά πρέπει να λαμβάνονται με φαγητό, ενώ άλλα με άδειο στομάχι.
Οι πιο συνηθισμένες παρενέργειες των αντιβιοτικών περιλαμβάνουν διαταραχές του γαστρεντερικού, όπως ναυτία, διάρροια και κοιλιακό άλγος. Επίσης μπορεί να εμφανιστούν ζάλη, κεφαλαλγία ή δερματικές εκδηλώσεις. Για την αντιμετώπιση της διάρροιας καταναλώνετε προβιοτικά και άφθονα υγρά. Σε περίπτωση έντονων παρενεργειών ή επιδείνωσης των συμπτωμάτων, επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.
Οι αλλεργικές αντιδράσεις στα αντιβιοτικά μπορεί να είναι ήπιες ή σοβαρές. Συμπτώματα περιλαμβάνουν δερματικό εξάνθημα, κνησμό, οίδημα προσώπου ή δυσκολία στην αναπνοή. Ενημερώστε πάντα τον γιατρό σας για τυχόν γνωστές αλλεργίες. Σε περίπτωση αναφυλαξίας (σοβαρή αλλεργική αντίδραση), ζητήστε άμεση ιατρική βοήθεια. Φέρετε πάντα μαζί σας κάρτα με τις αλλεργίες σας για έκτακτες περιπτώσεις.
Τα αντιβιοτικά μπορεί να αλληλεπιδράσουν με άλλα φάρμακα, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα ή αυξάνοντας τις παρενέργειες. Ενημερώστε τον γιατρό για όλα τα φάρμακα που λαμβάνετε, συμπεριλαμβανομένων των συμπληρωμάτων διατροφής. Αποφύγετε το αλκοόλ κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Ορισμένα αντιβιοτικά επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα των αντισυλληπτικών χαπιών. Συμβουλευτείτε τον φαρμακοποιό σας για τυχόν αλληλεπιδράσεις.
Η αντιβιοτικοαντοχή είναι ένα σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας που προκύπτει όταν τα βακτήρια αναπτύσσουν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά. Αυτό συμβαίνει λόγω της λανθασμένης ή υπερβολικής χρήσης αντιβιοτικών. Τα ανθεκτικά βακτήρια μπορεί να προκαλέσουν λοιμώξεις που είναι δύσκολο να θεραπευτούν, απαιτώντας ισχυρότερα φάρμακα ή παρατεταμένη νοσηλεία. Η αντιβιοτικοαντοχή απειλεί να καταστήσει πολλές ιατρικές διαδικασίες επικίνδυνες.
Η ολοκλήρωση της θεραπείας με αντιβιοτικά είναι απαραίτητη, ακόμη και αν αισθάνεστε καλύτερα πριν τελειώσει η αγωγή. Η πρόωρη διακοπή επιτρέπει στα εναπομείναντα βακτήρια να επιβιώσουν και να αναπτύξουν αντοχή. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υποτροπή της λοίμωξης με ανθεκτικά στελέχη. Μην φυλάσσετε υπολείμματα αντιβιοτικών για μελλοντική χρήση. Ακολουθήστε πιστά το θεραπευτικό σχήμα που σας συνέστησε ο γιατρός.
Τα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά κατά των ιογενών λοιμώξεων, όπως το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη ή οι περισσότερες φαρυγγίτιδες. Η αυθαίρετη χρήση τους όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες και να συμβάλλει στην ανάπτυξη αντοχής. Αφήστε το ανοσοποιητικό σας σύστημα να αντιμετωπίσει φυσικά τις ιογενείς λοιμώξεις. Μόνο ο γιατρός μπορεί να κρίνει πότε χρειάζεστε αντιβιοτικά.
Για την υπεύθυνη χρήση αντιβιοτικών ακολουθήστε αυτές τις οδηγίες:
